Rozmowa z
Katarzyną Sobierajską - Podsekretarzem Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki

– Turystyka jest sektorem wrażliwym na wahania gospodarcze. Obecne tendencje na rynku turystycznym nie są pozytywne. Według skorygowanych w czerwcu prognoz Instytutu Turystyki (IT), ogólna liczba przyjazdów turystów po spadku do 13 mln w 2008 roku, może spaść do 11,6 mln w 2009 roku, następnie powinna powoli rosnąć do poziomu 13,2 mln w latach 2012 i 2013. Stabilizacji liczby przyjazdów można oczekiwać z Niemiec, po spadku w 2008 roku. Przyjazdy sąsiadów ze wschodu znacznie spadły w 2008 roku, po wejściu Polski do strefy Schengen i konieczności posiadania wiz. Nie jest pewne, w jakim tempie te straty będą niwelowane w przyszłości. Obserwujemy także spadek przyjazdów turystów zachodnich z uwagi na wysoki kurs złotego w stosunku do dolara i euro przez większą część 2008 roku. Natomiast w tym roku ten spadkowy trend będzie jeszcze wzmacniany przez zjawiska kryzysowe na rynkach emisyjnych.

Niski kurs złotówki w stosunku do EURO i dolara w 2009 sprawia, iż kryzys paradoksalnie może sprzyjać polskiej turystyce powodując spadek cen usług turystycznych dla turystów zagranicznych w Polsce o 20-30%. Niepokojącym zjawiskiem jest ograniczenie kredytowania inwestycji hotelowych przez banki, które określają inwestycje hotelowe jako inwestycje wysokiego ryzyka. Jeśli chodzi o turystyczne wyjazdy Polaków to po ostatnich dwóch latach blisko 40% wzrostu sprzedaży wycieczek zagranicznych zainteresowanie nimi na początku roku gwałtownie spadło. W rezultacie biura turystyczne zmniejszyły ilość letnich ofert i musiały renegocjować z hotelami i liniami lotniczymi podpisane wcześniej umowy rezerwacji. Te dodatkowe koszty organizatorów wycieczek odbiją się na klientach: wraz z drogim euro ograniczą obniżki i promocje w sprzedawanych w wakacje ofertach last minute. Szacuje się, że cenymogą wzrosnąć o 15%. Znacząco spadają podróże lotnicze, ograniczono siatkę połączeń lotniczych, zwłaszcza tanich linii lotniczych. W styczniu zmniejszyły się w porównaniu do ubiegłego roku o 15%. Zmniejszony popyt na zagraniczne wycieczki wśród Polaków może sprzyjać poprawie bilansu handlowego z turystyki. Aczkolwiek ostatnio – ze względu na deszczową pogodę w Polsce – obserwujemy wzrost zainteresowania turystyką wyjazdową do ciepłych krajów. Sytuację na rynku usług turystycznych nieco łagodzi wzrost liczby Polaków korzystających z krajowej bazy turystycznej. Eksperci zakładają, że wyższe ceny za granicą przekonają 400 – 700 tys. rodaków do podróżowania po kraju. Ale nadzieje na rozwój turystyki krajowej może negatywnie zweryfi kować pogorszenie sytuacji materialnej polskich rodzin oraz zła pogoda w pierw szym miesiącu wakacji.

– Zagospodarowanie turystyczne, infrastruktura turystyczna, która jest tylko częścią całej infrastruktury kraju, stanowi bardzo ważny element rozwoju turystyki. Niezwykle istotna dla rozwoju turystyki jest dostępność komunikacyjna do obszarów i miejsc atrakcyjnych turystycznie, co ma ścisły związek ze stanem polskich dróg. Można stwierdzić, że
w tym zakresie dzieje się bardzo dużo, choć zbyt wolno. Zgodnie z danymi na stronie internetowej Mini- sterstwa Infrastruktury na koniec 2009 roku planuje się ponad 900 km wyremontowanych dróg, w tym 331 km autostrad, 239 km dróg ekspresowych i 94 km obwodnic. W ramach „Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2008-2012” obecnie realizowana jest także przebudowa 150 km istniejącej sieci. Nowym rozwiązanie legislacyjnym, zapowiedzianym przez Ministra Infrastruktury jest ustawa o koncesji na roboty budowlane lub usługi, która znajdzie zastosowanie nie tylko do realizacji mniejszych projektów infrastrukturalnych, ale także pozwoli modernizować dworce kolejowe. Ministerstwo Infrastruktury zapowiedziało kontynuowanie przekazywania dworców kolejowych samorządom co ma się przyczynić do ich lepszego funkcjonowania i wykorzystania na dobrych komercyjnych zasadach. Ustawa o koncesji na roboty budowlane lub usługi może być również szansą na przełamywanie kryzysu dla samorządów i biznesu. Na podstawie badań Instytutu Turystyki dotyczących zagranicznej turystyki przyjazdowej można stwierdzić, że z roku na rok zmniejsza się udział uwag krytycznych odnośnie stanu sanitarnego, bezpieczeństwa, standardu usług, kosztów pobytu czy też organizacji podróży i pobytu.

– Rok Chopina, polska prezydencja w UE i Euro 2012 to wydarzenia określane przez nas jako „kotwice medialne”, ponieważ tkwiący w nich potencjał promocyjny ułatwia dotarcie do mediów z informacją o Polsce. Działania marketingowe prowadzone na rzecz promocji polskiej turystyki w kontekście tych wydarzeń będą miały duży wpływ na to, jaki ten przekaz będzie. Chcemy pokazać Polskę jako kraj ciekawy, warty odwiedzenia, a także gotowy udźwignąć ciężar organizacyjny takich dużych imprez.
Euro 2012 tak jak każda duża impreza sportowa jest magnesem, który przyciągnie kibiców oraz turystów. Będzie pretekstem do przyjazdu do Polski, który my w naszej pracy wykorzystujemy do rozwoju polskiej turystyki. Dla nas najważniejsze będzie to, że tak duża liczba osób zobaczy nasz kraj. Naszym zadaniem będzie spowodowanie, że większość wróci do nas z rodziną, ze znajomymi. A im więcej turystów, tym dla nas lepiej.
Kampanie promocyjne, które będą finansowane z funduszy strukturalnych będą zawierały elementy tych wielkich przedsięwzięć, jakie czekają Polskę i wiele instytucji zaangażowanych w ich realizację. Zarówno 200-lecie urodzin Fryderyka Chopina, Polska prezydencja w UE czy Euro 2012 to projekty na wielką skalę i bez współpracy wszystkich instytucji odpowiedzialnych za poszczególne obszary nie miały by szansy na powodzenie. Polska Organizacja Turystyczna (POT) współpracuje więc ściśle między innymi z Instytutem Adama Mickiewicza, Ministerstwem Spraw Zagranicznych, Polską Izbą Informacji i Inwestycji Zagranicznych czy Spółką PL2012.

- Z raportu firmy doradczej Cushman & Wakefield wynika, że rynek hotelowy w Polsce nie daje się kryzysowi. Firmy deweloperskie w coraz mniejszym stopniu zajmują się budową mieszkań czy biur, nie porzucają natomiast inwestycji z branży hotelarskiej. Hoteli w Polsce jest mało, dlatego deweloperzy szacują, że opłaca się je budować. .
Mimo kryzysu utrzymanie wzrostu na rynku hotelowym będzie możliwe, gdyż coraz więcej deweloperów działających na rynku mieszkaniowym czy biurowym rozpatruje możliwość zmiany przeznaczenia swojej inwestycji na hotelową. Szacuje się, że obecnie może to dotyczyć przynajmniej 10% przedsięwzięć.
Receptą na kryzys, nie tylko na rynku hotelowym, jest budowa specjalistycznych hoteli (obiektów oferujących możliwość wynajmu pokoju na długi czas, bez zapewnienia usług dodatkowych, jak gastronomia, basen, siłownia czy SPA) i condohoteli (apartamenty i pokoje mają formułę i wyposażenie odpowiadające wysokostandardowym mieszkaniom, a nie typowym pokojom hotelowym, ze względu na większą powierzchnię i lepsze wyposażenie ale jednocześnie oferują większość typowo hotelowych usług: sprzątanie, pranie, room service, zakupy na zamówienie itd.).
Inwestorzy wybierają hotele ekonomiczne, bo gwarantują szybki zwrot kapitału. Koszty budowy tych hoteli to ok. 4 mld zł, co oznacza, że napływ inwestycji do branży wyniósłby ok. 1 mld zł rocznie. Oznacza to utrzymanie średniej z ostatnich lat, z wyłączeniem jednak 2007 i 2008 roku, kiedy to poziom inwestycji hotelowych przekraczał ponad 2 mld zł rocznie. Przewiduje się, że w ciągu czterech lat inwestycje na rynku hotelowym wyniosą około 4 mld zł.
Natomiast wycofują się z inwestycji duże sieci hotelowe, które wstrzymują inwestycje z powodu kryzysu oraz pewnych niespełnionych oczekiwań w stosunku do popytu na rynku, np. w Krakowie, gdzie Grupa Hotelowa Orbis zamroziła inwestycję przy ul. Pawiej (hotele „Ibis” i „Etap”). Obiekty miały być gotowe w jesieni tego roku. Nie będzie też budowy czterogwiazdkowego Hiltona przy ul. Karmelickiej, który miał być gotowy jeszcze w tym roku. Być może czwarty Hilton w Krakowie w ogóle nie powstanie ze względu na nasycenie tą marką. Natomiast Hotel System odłożył budowę pięciogwiazdkowego hotelu w Zakopanem.

– Zapisy dotyczące turystyki znalazły się w większości Programów Operacyjnych na lata 2007-2013, a na jej rozwój zaplanowano przeszło 1,5 mld euro.
Głównym źródłem funduszy jest wsparcie przewidziane Programem Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 w ramach dwóch działań: Działania 6.3 Promocja turystycznych walorów Polski oraz Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym.
Na indykatywnej liście projektów kluczowych dla Działania 6.4 znalazło się ogółem 25 projektów, w tym 13 na liście podstawowej a 12 na liście rezerwowej. Projekty dotyczą rozwoju turystyki wodnej, kulturowej oraz uzdrowiskowej.
Fundusze na rozwój turystyki zostały uwzględnione we wszystkich Regionalnych Programach Operacyjnych, co odzwierciedla fakt, że wszystkie polskie regiony widzą swoją szansę w tym sektorze gospodarki. W ramach tych programów przewidziana jest budowa i modernizacja lokalnej bazy turystycznej tj. m.in. infrastruktura noclegowa i gastronomiczna, publiczna infrastruktura turystyczna i rekreacyjna, infrastruktura uzdrowiskowa, system informacji turystycznej oraz promocja turystyki.
Ponadto projekty związane z turystyką zostały ujęte w Programie Operacyjnym Rozwój Polski Wschodniej, który będzie realizowany na terenie 5 województw: lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego, świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego. W ramach programu, wsparcie zostanie udzielone na projekt dotyczący przygotowania studium uwarunkowań atrakcyjności turystycznej Polski Wschodniej oraz promocji Polski Wschodniej jako miejsca atrakcyjnego wypoczynku, na kompleksowy projekt mający na celu stworzenie podstawowej infrastruktury związanej z obsługą ruchu rowerowego obejmujący swoim zasięgiem 5 województw Polski Wschodniej, wsparcie budowy i modernizacji infrastruktury konferencyjno-wystawienniczo-targowej.

Wsparcie projektów, które mogą przyczynić się do rozwoju turystyki przewiduje również Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, Program Rozwój Obszarów Wiejskich, Europejskie Programy Współpracy Terytorialnej oraz Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Jeśli chodzi o obawy odnośnie zbyt skomplikowanych procedur unijnych związanych z przyznawaniem środków unijnych to Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, jako koordynator procesu wdrażania Funduszy Europejskich w skali kraju, wyraźnie dostrzega ten problem. Duże wsparcie w tym zakresie zapewnia, zainicjowane przez minister rozwoju regionalnego Elżbietę Bieńkowską, stałe przedsięwzięcie pod nazwą „Proste Fundusze”. W ramach tego przedsięwzięcia przy ministrze rozwoju regionalnego powołany został zespół ekspertów – praktyków, których zadaniem jest badanie indywidualnych i systemowych przypadków nadmiernej komplikacji procedur.

– „Kierunki... wskazują działania, w których realizację powinny być zaangażowane wszystkie podmioty działające na rzecz rozwoju turystyki, np. jednostki samorządu terytorialnego, organizacje pozarządowe, przedsiębiorcy, organizacje branżowe, środowisko naukowe. Realizacja „Kierunków...” wpisuje się w realizację celów strategicznych UE, określonych w odnowionej Strategii Lizbońskiej, a także w priorytetach Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015, w celu strategicznym Narodowej Strategii Spójności 2007-2013 oraz priorytetach Krajowego Programu Reform 2005-2008. W ramach programów rozwoju regionalnego środki np. na rozwój czy modernizację bazy hotelowej czy sanatoryjnej przyznawane są zgodnie z obowiązującymi zasadami. Dotyczą one także branży turystycznej. Przykładowo jednym z głównych kryteriów przyznawania środków na inwestycje z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego jest uwzględnienie potrzeb osób niepełnosprawnych. W niektórych krajach jest to kryterium kluczowe procedury zamówień publicznych związanych z inwestycjami.

– Turystyka uzdrowiskowa i medyczna jest jednym z celów polityki turystycznej państwa zapisanych w „Kierunkach …”. W ramach „Wspierania rozwoju turystyki uzdrowiskowej, medycznej, rehabilitacyjnej oraz turystyki typu wellness” zrealizowanych zostanie szereg przedsięwzięć:

• prowadzenie prac badawczych dla identyfi kowania kolejnych miejsc o walorach uzdrowiskowych,
• przedsięwzięcia podwyższające estetykę i wyposażenie miejscowości uzdrowiskowych,
• opracowanie innowacyjnych produktów i usług uzdrowiskowych,
• prowadzenie działań marketingowych nakierowanych na stworzenie polskiej marki uzdrowiskowej w oparciu o renomę i potencjał najlepszych uzdrowisk.

Rozwojowi tego typu turystyki sprzyjają zmiany demografi czne (starzenie się społeczeństwa), położenie geografi czne Polski zwiększające dostępność do usług dla starszych osób z rozwiniętych krajów UE, moda na zdrowy styl życia zwiększająca zainteresowanie usługami uzdrowisk ludzi o stosunkowo dobrym stanie zdrowia i osób młodszych. Na przyszłość polskich uzdrowisk i turystyki medycznej niebagatelny wpływ będzie miało przeznaczenie środków unijnych na rozwój infrastruktury i podwyższenie standardu bazy hotelowo-leczniczej obiektów lecznictwa uzdro-
wiskowego. Przewiduje się, że dzięki inwestycjom fi nansowanym z funduszy pomocowych UE wzrośnie liczba turystów odwiedzających Polskę w celach medycznych i uzdrowiskowych. Polska jest atrakcyjnym kierunkiem turystyki spa i wellness dla Niemców oraz sąsiadów zza wschodniej granicy. Równocześnie jest atrakcyjnym miejscem pobytów służących poprawie zdrowia (czyli pobytów o charakterze typowo sanatoryjnym i mającym na celu korzystanie z usług typowo medycznych) dla mieszkańców 15 państw „starej” UE (koniunkturę stymuluje przede wszystkim różnica cen usług). Podróże w celu poprawy zdrowia są zazwyczaj pobytami dłuższymi i wiążącymi się ze stosunkowo wysokimi wydatkami, dlatego promocją tego typu turystyki zainteresowane są wszystkie podmioty świadczące tego typu usługi.

POT odpowiedzialna za promocję polskiej turystyki, prowadzi wszechstronne działania mające za zadanie wspieranie tego szczególnego rynku obejmujące przede wszystkim turystykę uzdrowiskową, zwłaszcza w zakresie spa i wellness. Promocja na poszczególnych rynkach jest zróżnicowana, bo uwzględnia charakter i specyfi kę danego państwa. Na rynkach rosyjskim i ukraińskim jest kierowana do osób aktywnych zawodowo. Na rynku niemieckim przedmiotem są pobyty w sanatoriach i uzdrowiskach dla seniorów, zaś na rynkach krajów arabskich promowane są pobyty spa i wellness dla rodzin. Wśród działań POT w zakresie promocji turystyki uzdrowiskowej należy wymienić przede wszystkim wydanie folderów promocyjnych: „turystyka uzdrowiskowa w Polsce” i „Polska – po zdrowie i urodę” w 8 wersjach językowych. Polska bierze także udział w specjalistycznych targach jak np. „Thermalies” w Paryżu, „Wellness & SPA” w Budapeszcie, „50+ Burs & Festovals” w Utrechcie. Organizuje podróże studyjne dla mediów branżowych oraz reklamuje polskie uzdrowiska w prasie branżowej („Wellness und Spa” Niemcy, „Doktor Travel”, „Tourism i Otdych” Rosja), konsumenckiej (Berliner Morgenpost” Niemcy) i specjalistycznej (Medical & Wellness Niemcy). Informacje nt. turystyki uzdrowiskowej, spa i wellness w Polsce są dostępne na narodowym portalu turystycznym (14 wersji językowych) www.polska.travel.

Zgodnie z oceną potencjału turystycznego Polski turystyka uzdrowiskowa traktowana jest jako dynamicznie rozwijający się niszowy obszar produktowy. POT obserwuje rosnące zainteresowanie eksportem usług medycznych, tzw. turystyką medyczną, a także zaangażowanie poszczególnych regionów w jej promocję.